واسطهء اين استعداد ظاهر مىشود - گاهى چنين و گاهى چنان - و آن جبرئيل است . حقيقتا در هر صورت و در هر ظهور . . . پس صورتهايى كه همان جبرئيل باشند ، بر خلاف كوچكى و بزرگى و فراوانى و اختلافش ، همان احكام عين ثابت جبرئيل در علم است . ظاهر به آن همان نفس رحمانى است و امر خداوند با احكام عين مىباشد ، چه آن كه عين جبرئيل ناميده شود و چه ديگر آفريده‌ها . از استعداد و احكام عين جبرئيل ، صورتها و اختلافهاى آن متعدّد مىگردد . هر كس با متون ابن عربى انس داشته باشد ، مىفهمد عبد القادر الجزائرى در مكتب او پرورش يافته و از خوان او بهره‌مند شده است . ما هم به خاطر سخن درازى نمىتوانيم همهء نظريات او را در باب تجسّم و ظهور بياوريم . بهتر آن ديديم كه شرح دكتر ابو العلاى عفيفى را بر انديشهء ابن عربى در فصوص الحكم را ذكر كنيم كه معتقد است : جبرئيل مىتواند به هر صورتى كه بخواهد درآيد ، امّا از طبيعت خود خارج نمىشود . دكتر عفيفى مىگويد : « جبرئيل از طبيعت خود خارج نمىشود ؛ يعنى از كارش فراتر نمىرود ، از آن حيث كه منشأ حيات در عالم موجودات زنده ، فلك هفتم يا سدرة المنتهى - كه آخرين حد فلك هفتم و آخرين فلك در عالم طبيعى است - مىباشد . » غزّالى در كتاب المضنون به على غير اهله به اين موضوع پرداخته و به شرح حديث پيامبر ( ص ) اشاره كرده است ، كه فرمودند : « هر كس مرا در خواب ببيند ، مرا به حق ديده است ، چون شيطان به شكل من مجسّم نمىشود . » يعنى به شكل من ظاهر نمىشود . غزّالى در مقدمه‌اى قبل از شرح حديث ، مىگويد : « چه بسا در يك شب هزاران نفر او را در هزار موضع به صورتهاى مختلف در خواب ببينند ؛ و قوّهء وهم ، عقل را كمك مىكند كه تصوّر يك شخص در حالت واحد در دو مكان و نه به دو صورت ممكن نيست . » اندكى بعد ، غزّالى پاسخى براى اين اشكالها پيشنهاد مىكند و مىگويد : « آنچه كه در خواب مىبيند مثال اوست نه شخص او . و گفته مىشود : آن مثال ، شخص اوست يا مثال حقيقت روح مقدّس او به جاى صورت و شكل است . » پس رؤيت براى مثالى است كه با خيال بيننده و درجهء قرب وى به رسول ( ص ) هماهنگى دارد ؛ و رؤيت ، براى حقيقت رسول ( ص ) و روح او نيست ؛ چون آن بالاتر از حالت بشرى و خيال و أوهام است . آن گاه ، در شرح حديث مىگويد : « آنچه را كه